Zum Inhalt springen

Krótka historia oboju

Można sięgać daleko w przeszłość i zaryzykować stwierdzenie, że prototypy instrumentów
podwójnostroikowych powstały w epoce myśliwych i zbieraczy, którzy używali ich do przywoływania
ptaków łownych, naśladując ich głosy.


Powstanie i rozwój oboju mogło mieć początek w epoce osiedlania się ludności terenach
nadrzecznych, sprzyjających klimatycznie uprawie zbóż, na których występował rodzaj trzciny znanej
pod nazwą arundo donax.


Archeolodzy odkryli najstarsze egzemplarze oboju w Ur w Mezopotamii, w jednym z najstarszych
sumeryjskich aglomeracji miejskich, którego początki sięgają około 4000 p.n.e. oraz w Egipcie.
W grobowcach faraonów znaleziono malowidła oraz figurki przedstawiające rozwinięte oboje,
wskazujące na fakt, że grali na nich wykonawcy o zaawansowanej technice.


W starożytnym Egipcie, w czasach IV dynastii (ok. 2600 p.n.e.), w nekropolii w Gizie znaleziono posąg
z podwójnym instrumentem dętym stroikowym. Archeologicznie zachowały się okazy z Państwa
Środka (ok. 2000 - 1800 p.n.e.). Niektóre okazy instrumentów z trzciny z późnego okresu (ok. 600-300
p.n.e.) oraz z okresu hellenistyczno-rzymskiego (IV wiek p.n.e.) są bardzo dobrze zachowane.


W epoce antyku europejskiego oboje nazywały się aulos i służyły do podawania sygnałów
dźwiękowych w czasie bitew, istniały całe orkiestry aulosów. Auloidzi mieli nawet swój własny związek
zawodowy. Granie na aulosie było tak popularne, że gra ta stanowiła równoległą dyscyplinę w
igrzyskach olimpijskich. W czasach rzymskich obój znany jest pod nazwą „tibia”, a w Pompei uważano
go za instrument boski.


Krzyżowcy przenieśli oboje z Orientu do Europy. Pomorty z ich głębokim i ciemnym dźwiękiem były
prototypami oboju barokowego, ten zaś stał się ogniwem pomiędzy antykiem a czasami
współczesnymi. Do dworskiego życia należały kunsztowne wydarzenia muzyczne, co prowadziło do
rozwoju co najmniej 7 typów oboju.


Liryczną specyfikę oboju pokochał Hollywood, który w niezliczonych filmach stosuje sola obojowe
jako podkład muzyczny w scenach miłosnych. Obój służy do wywoływania uczuć ekscytujących,
zmysłowych, intymnych i delikatnych. Ta tradycja ma już zresztą kilkaset lat, ponieważ już w baroku
wykształcono instrument, który przetrwał do naszych czasów jako obój miłosny, oboe d’amore.
Obszar kultywowania gry na tym instrumencie był w czasach antycznych i nowożytnych ogromny: od
Etiopii aż po Szwecję, od Tybetu po Maroko.


Od czasów baroku oboje stały się niezbędnym instrumentem orkiestrowym, równolegle rozwijała się
też muzyka wirtuozowska na ten instrument. Najwybitniejszymi wirtuozami byli w XIX w Antonio
Pasculli – „Paganini oboju” - a w XX w Heinz Holliger, który odkrył i wprowadził do literatury paletę
innowacyjnych technik wykonawczych, które stały się wyzwaniem dla oboistów w najbliższych
kilkudziesięciu latach.